Тема:Ыстаада5а
Сыала: Ыстаада5а кыhыңңы – сайыңңы айаммын, айыл5атын кэтээн, тэңнээн кѳрүү.
Соруктара: 1.А5абын кытта кыhыңңы – сайыңңы айаммыт хайысхаларын карта5а түhэрии.
2. Ыстаада уонна бѳhүѳлэк сайыңңы айыл5атын, үүнээйилэрин тэңнээн кѳрүү.
Хоту дойду маанылаах кыыла - таба
Хоту дойду маанылаах кыыла таба буолар. Таба биhиги улууспутугар Кэбэргэнэ5э эрэ баар.Табаны аан бастаан 3 саастаахпар кѳрбүтүм. Ийэлээх а5ам иккиэн удьуор табаhыттар. Ийэм биригэдьиир. Сылын аайы дьоммун кытта ыстаада5а тахсан сайылыыбын. Ыстаада5а тахсарбын сүрдээ5ин кэтэhэбин. Биhиги кыhын ыстаада5а бураанынан, сайын атынан айанныыбыт.
Кыhын бѳhүѳлэктэн бураанынан табаhыттар кыhыңңы базаларыгар, Суруңңа, диэри 6 чаас айанныыбыт. Кыhын 6 чааhынан айанныыр буоллахпытына биhиги сайын ыстаада5а диэри 4 хонук айаннаан тиийэбит. Маңнай Кэбэргэнэттэн мотуорканан Майыарга дылы 1 чаас айанныыбыт. Майыартан атынан сылгыhыттар базаларыгар Куо5астаахха тиийэн хонобут. Иккис хонукпутугар Куо5астаахтан урукку ѳбүгэлэрбит олорбут ааттыын Улуу Күѳл диэн улахан да улахан күѳлгэ булчуттар дьиэлэригэр хонобут.Үhүс хонукпутун Лүңкүдэ5э тохтуубут. Лүңкүдэттэн Араңаска тиийэн аттарбытын аhата таарыйа 4-үс хонукпутун тохтуубут. Бэhис хонукпутугар Араңастан табаhыттар сайыңңы базаларыгар Кэчэрэ5э тиийэбит. Кэтээн кѳрѳрбүнэн кыhыңңы айан сайыңңы айаммынаа5ар быдан түргэн. Сайын атынан сырыы буолан элбэх эргиирдээх, бытаан эбит. Онуоха эбии сайын суола бадарааннаах буолан аттарбыт түргэнник сылайаллар. Ол иhин сотору-сотору аттарбытын аhата, сынньата таарыйа хонуктуубут.
Сайын ыстаада5а наhаа үчүгэй. Туохха да бэриллибэт кэрэ айыл5алаах. Тула үрдүк хайалар.Салгына ыраас. Таас тэллэ5эр сибэкки арааhа үүнэр. Бэл ырыа5а ылланар ньургуhун кытта үүнэр. Араас эмтээх үүнээйиилэр: таас ото, бэриэhинньик (можжевельник), золотой корень, киис отоно (шикша), болбукта,морошка, сугун уо.д.а. үүнэллэр. Ыстаада5а үүнэр морошка, сугун, болбукта эриэхэтэ мин кэтээн кѳрѳрбүнэн бѳhүѳлэккэ үүнэр морошкатаа5ар, сугуннаа5ар, эриэхэтээ5эр тас кѳрүңүнэн быдан бѳдѳңнѳр.
Былырыыңңыттан оскуола о5олоро «Мола» диэн лаа5ыр тэриллэн ыстаада5а тахсан сайылыыр буоллулар. Лаа5ырга барыта 6 о5о сылдьыбыта. Мин убайбын Алигы кытта эмиэ бу лаа5ырга сылдьыбыппыт. О5олор табаhыт уустук идэтин кытта билсэллэр, табаhыттары кытта табалары бостууктууллар, кѳhүүгэ кѳмѳлѳhѳллѳр.
Түмүк.
Мин кыра эрдэхпиттэн, дьоммун кытта, ыстаада5а сайылыы тахса үѳрэхтээх буоламмын, бу үлэбин са5алыырбар улахан кѳмѳ буолбута.Үлэм түмүгүнэн кыhыңңы уонна сайыңңы суол туох уратылаахтарын биллим. Чинчийэр улэ5э бастакы хардыым да буоллар наhаа элбэ5и биллим, кѳрдум, сѳбүлээтим. Бу үлэбин салгыы чинчийэр ба5алаахпын. Ол иhин быйыл а5абын кытта оңорбут картабытын туhанан сааскы уонна күhүңңү айаммытын учугэйдик сиhилии чинчийиэм.